thema Promotieonderzoek: zin of onzin?1 2 0104 thema Promotie- onderzoek: zin of onzin? In zijn column in Cement 2009/1 plaatste Hans Ramler, direc- teur van BAM Wegen, een aantal kanttekeningen bij het tech- nisch universitaire onderwijs. Ook het promotieonderzoek werd daarbij op de korrel genomen. Bij een Stufib ledenvergadering in oktober 2009 zette hij zijn zorgen verder uiteen. In dit artikel geeft hij een vervolg en daarmee een aftrap van het thema- nummer 'Promotieonderzoek gewaardeerd'. De betreffende column heb ik geschreven vanuit mijn oprechte betrokkenheid bij het technische onderwijs en mijn rol als voor- zitter van het OCIB (Stichting Opleiding Civiel Ingenieurs en Bouwnijverheid), waarin TU Delft, Universiteit Twente, bedrijfs- leven, overheid en opdrachtgevers participeren. Naar aanleiding van de column is een bescheiden discussie op gang gekomen over de staat van het technisch universitaire onderwijs in Neder- land. Tijdens de 74e Stufib Ledenvergadering van oktober 2009 heb ik mijn zorgen over het onderwijs uiteen kunnen zetten. 1_Inleiding 4 18-01-2010 19:50:43 Promotieonderzoek: zin of onzin? 1 2 010 5 1 De Nederlandse kennis en ervaring op het gebied van baggeren worden wereldwijd ingezet, bijvoorbeeld bij het eiland Palm Jumeirah voor de kust van Dubai Prachtig exportartikel Hoewel mijn zorgen door bijna alle aanwezigen werden gedeeld, heeft dat geen aanleiding gegeven tot vervolgacties. De Nederlandse Civiele Ingenieur ziet blijkbaar lijdzaam de opleiding verloren gaan en is niet in staat daarin verandering aan te brengen. Onbegrijpelijk, als men de klimaatverandering en een in de nabije toekomst sterk toenemende zeespiegel in ogenschouw neemt. Of de rol van de mens nu wel of niet van grote invloed is op de klimaatverandering, de zeespiegelstijging is onomstreden. Omdat ongeveer 70% van de wereldbevolking in deltagebieden leeft, zal deze stijging grote gevolgen hebben voor het leven op deze aarde. Maar het geeft ook grote kansen voor de waterbouwers. En wie staan er (nog) bekend als de beste waterbouwers op deze aarde? Inderdaad, de Neder- landse Civiele Ingenieurs. Bovendien behoort Nederland met haar baggerindustrie tot de top van de wereld. De Nederlandse kennis en ervaring op deze gebieden worden wereldwijd ingezet, van ondermeer New Orleans, Panama, Sint Petersburg, Venetië, het Midden-Oosten tot aan Zuid-Oost Azië. Een prachtig exportartikel zou je denken, met veel potentie voor de toekomst. Hoe kan het dan toch dat het technisch onderwijs zo sterk achteruit holt door de voortdurende reduc- tie van de onderwijsbudgetten? Wij technici zijn blijkbaar niet in staat om het belang van ons eeuwenoude vak goed te verko- pen richting media en politiek. Hoe dan ook, er ligt voor het technisch onderwijs in ons land een geweldige kans en uitda- ging voor de toekomst. Vragen Op verzoek van Stufib heb ik tijdens de ledenvergadering van oktober 2009 de volgende twee vragen beantwoord. Hoe zijn de ervaringen met jong-afgestudeerden TU/ HBO'ers die aan de slag gaan bij adviesbureaus / bouwondernemingen op het gebied van constructief ontwerpen? Met de afgestudeerden is op zichzelf niets mis. Zij zijn in de loop der jaren eerder slimmer dan dommer geworden. Met het kennisniveau en de competenties ten aanzien van constructief ontwerpen is het minder goed gesteld. Om dat gemis te compenseren zijn er buiten het onderwijs om succesvolle cursussen opgezet door KIVI-NIRIA en de Betonvereniging, zoals de geotechnische cursussen CGF (1 en 2), Betonconstruc- teur BSEng , Betonconstructeur BV-PMSE en Betonconstcruc- teur HTI. Bijna alle afgestudeerde HBO'ers en de meeste TU'ers moeten deze aanvullende opleidingen volgen om het vak van constructeur te mogen uitoefenen. De Bachelor-Master-structuur (BaMa) van het huidige onder- wijssysteem leidt tot de situatie dat studenten met een afge- ronde HBO-opleiding direct kunnen doorstromen naar de Masterfase van de Technische Universiteiten. De Bachelorfase aan de Technische Universiteiten is echter van een ander niveau dan de HBO-opleiding. Hierdoor ontstaat een negatieve druk op de kwaliteit van het onderwijs. Nog zorgwekkender zijn de plannen om de HBO-opleidingen een eigen Masterfase op te laten zetten. Er zijn nu al nauwelijks Promotie- onderzoek: zin of onzin? 1 ir. Hans Ramler BAM Wegenbouw 1_Inleiding 518-01-2010 19:50:45 thema Promotieonderzoek: zin of onzin?1 2 0106 2 Dat de zeespiegel stijgt is onomstreden studeerden zijn te vinden, die bereid zijn om te investeren in een verlenging van hun studie in de vorm van een promotieonder- zoek. Dat verdient respect omdat de waardering daarvoor in zijn algemeenheid niet tot uiting komt op de arbeidsmarkt. Een universiteit zonder promotieonderzoek heeft geen bestaansrecht. Daarom zijn er naast deze enkele dappere Nederlandse promo- vendi veel buitenlandse promovendi noodzakelijk. Zoals gezegd keren de meeste van deze buitenlandse promovendi echter weer terug naar hun moederland, waarmee een groot deel van de opgebouwde kennis verdwijnt. Door samenwerking tussen de Technische Universiteiten Delft, Eindhoven en Twente kan kennis worden gebundeld, kan een sterke partij worden gevormd voor samenwerking met het bedrijfsleven, kan een aantrekkelijke werkgever ontstaan voor Nederlandse promovendi en kan een sterker kennisblok worden gevormd in Europa. Daarnaast kan de Engelse benadering van het promo- tieonderzoek interessant zijn voor het bedrijfsleven en daarmee de betrokkenheid worden vergroot en de arbeidsmarkt voor promovendi worden verbeterd. In dit nummer staan ook bijdragen van Belgische promovendi van de Katholieke Universiteit uit Leuven. Gelet op de Neder- landse problematiek is het goed om kennis te nemen van de onderwijservaringen van onze zuiderburen. Ten slotte wens ik de promovendi veel succes met de resultaten van hun onderzoek en het vervolg van hun loopbaan. ? leraren van voldoende niveau aan te trekken. Kortom: een andere onderwijsstructuur is noodzakelijk om technisch onderwijs van voldoende niveau voor Nederland te behouden. Is er behoefte in het bedrijfsleven aan mensen die meedraaien in speerpuntenonderzoek (promovendi)? Er is in de branche (in de volle breedte) geen cultuur aanwezig waarin nut en noodzaak van promovendi voor de eigen bedrijfsvoering worden gezien. Dit in tegenstelling tot bijvoor- beeld Duitsland. Promovendi hebben eerder een achterstand dan een voorsprong als zij de arbeidsmarkt betreden. Mede daarom zijn er veel buitenlanders die promotieonderzoek doen. Deze kennis verdwijnt dus voor een deel naar het buitenland. Promotieonderzoek kent een te lange looptijd (4 jaar). De klok- snelheid van het bedrijfsleven past daar niet bij. Promotieon- derzoek is echter noodzakelijk voor het voortbestaan van het universitaire onderwijs. Het Engelse model kent een andere benadering en heeft meer aansluiting bij de praktijk. Hier kennen promovendi elk jaar een deeloplevering in plaats van een enkele na 4 jaar zoals in Nederland. Het is het waard om dat te proberen. Themanummer Cement In dit themanummer van Cement staat een weergave van het actuele promotieonderzoek op de Technische universiteiten. Ik ben verheugd te constateren dat er nog steeds Nederlandse afge- 2 Cement&BetonCentrumwww.cementenbeton.nl Beton is grijs/groen* Betonkernactivering Door intelligent gebruik van de thermische massa van beton kan het energiegebruik in gebouwen drastisch worden gereduceerd. Thermi- sche massa optimaliseert de voordelen van gratis zonnewarmte, ver- traagt en dempt piektemperaturen en reduceert het energieverbruik voor verwarming en koeling. Door het verminderde energieverbruik draagt beton bij aan beperking van de CO 2 -uitstoot, de hoofdveroorza- ker van het broeikaseffect. Beton is veel meer dan een duurzaam, constructief bouwmateriaal. De thermische kwaliteiten kunnen bijdragen aan een comfortabel en energiezuinig binnenklimaat. Zo ontstaat toegevoegde waarde. Dat vergt een nieuwe manier van denken. Het bouwkundig en instal- latietechnisch ontwerp moeten worden afgestemd op het actief inzet- ten van thermische massa. Integratie van architectuur, constructie en klimaatinstallatie is de grote opgave van de komende jaren. Het Cement&BetonCentrum ontplooit activiteiten om deze integratie van ruimte, materiaal en installatie te bevorderen. Door kennisontwik- keling en kennisoverdracht. Zo werd ook de basis gelegd voor akoesti- sche betonvloeren met BKA*. Beschikbare publicaties vindt u op onze website www.cementenbeton.nl. *) Doe de Snelle Kennistest BKA op www.cementenbeton.nl 1_Inleiding 618-01-2010 19:50:47