Log in
inloggen bij Cement
Hulp bij wachtwoord
Geen account?
shop word lid
Home / Alle kennis / Artikelen

Paleis Het Loo (1) - Bouwkuip met verschillende technieken

Eddy van Caulil, Falco van Dijck, Jens de Vries, Jaap Cromwijk - 29 juni 2021

Tegelijk met een intensieve renovatie van Paleis Het Loo vindt een ondergrondse uitbreiding plaats. De uitbreiding bestaat uit een nieuw deel onder het centrale plein, dat de vleugels verbindt met het hoofdgebouw. Het project is opgedeeld in vijf deelprojecten, waaronder Perceel P1: de bouwkuip en tijdelijke opvangconstructies.

Dit artikel is het eerste deel in een serie van zeven. In deze serie komen achtereenvolgens aan bod:
1. Bouwkuip met verschillende technieken
2. Staalvezelversterkte onderwaterbetonvloer
3. CSM-bouwkuipwanden
4. Jetgroutwanden
5. Hardgelbouwkuip
6. Funderingsversterkende injecties
7. Opvangconstructies en vijzelwerk

Projectgegevens

Project: Ondergrondse uitbreiding Paleis Het Loo
Architect: KAAN Architecten
Integraal technisch ontwerp: Team Valstar bestaande uit Valstar-Simonis, DGMR en WSP (voorheen Lievense).
Deelproject: Bouwkuip en tijdelijke opvangconstructies (Perceel P1)
Aannemer Perceel P1: Volker Staal en Funderingen BV

In 1684 gaf stadhouder (en later koning van Engeland) Willem III opdracht om een vorstelijk jachtverblijf in Apeldoorn te bouwen dat we kennen als Paleis Het Loo. Het paleis is sindsdien door tien opeenvolgende generaties Oranjes bewoond, alleen koning Lodewijk Napoleon heeft deze lijn kortstondig onderbroken. In 1969 werd het besluit genomen om van het paleis een museum te maken, waarin de geschiedenis van de koninklijke familie en het paleis zelf centraal stonden. Na een grootscheepse renovatie werd het museum in 1984 geopend.

Ruim 30 jaar na deze openstelling bleek onderhoud noodzakelijk, met onder meer vervanging van installaties en een asbestsanering. Tegelijk met deze intensieve renovatie vindt een ondergrondse uitbreiding plaats. Hiermee komt er meer ruimte voor wisseltentoonstellingen en publieksfaciliteiten en kan de omvangrijke collectie beter worden gepresenteerd aan de museumbezoekers.

De ondergrondse uitbreiding is via de zogenoemde onderaansluitingen verbonden met de twee hoekpaviljoens, de oostvleugel en het Corps de Logis

De uitbreiding

Het paleis bestaat uit een centraal plein, het Bassecour, met enkele gebouwen eromheen (fig. 2). Het meest in het oog springt het Corps de Logis, het centraal gelegen hoofdgebouw van het paleis, met ernaast de binnen- en buitenpaviljoens. Naast het plein zijn de oostvleugel en de westvleugel gelegen. De uitbreiding bestaat uit een nieuw deel onder het centrale plein, dat de vleugels verbindt met het Corps de Logis.

Het nieuwe museum is toegankelijk via de bovengrondse entreepaviljoens (oostelijk en westelijk hoekpaviljoen in fig. 2). Via deze paviljoens dalen de bezoekers via trappartijen af naar de nieuwe ondergrondse uitbreiding met daarin het entreegebied, de museumzalen en de Grand Foyer. De ondergrondse uitbreiding is tevens via de zogenoemde onderaansluitingen verbonden met de twee hoekpaviljoens, de oostvleugel en het Corps de Logis.

De Grand Foyer is zichtbaar vanaf de Bassecour door een glazen plafond waarover een dun laagje water stroomt. In het nieuwe deel liggen ook diverse nieuwe tentoonstellingsruimtes en andere bezoekersvoorzieningen

Aanbesteding

Het project kent een strakke planning. Het paleis werd op 7 januari 2018 gesloten en de opening van het vernieuwde museum is voorzien in 2022. Voorgesteld is de uitvoering van de bouwkuip naar voren te halen door deze afzonderlijk aan te besteden op basis van het afgeronde DO. Op basis van een geprognosticeerde bouwtijd van de bouwkuip van 12 maanden kon zonder verdere vertraging het TO voor de uitbreiding en renovatie worden afgerond en aanbesteed.

Vanwege de specialistische technieken voor de bouwkuip, is in overleg met de opdrachtgever besloten de bouwkuip in een UAVgc-vorm, dus inclusief ontwerp vanaf DO-fase, aan te besteden. Dit om het zoveel mogelijk inbrengen van optimalisaties en/of alternatieven met betrekking tot in te zetten technieken en risicobeperking vanuit de markt te faciliteren. Hiertoe zijn aanvullend aan het DO-referentieontwerp voor de bouwkuip een Vraagspecificatie Eisen en Vraagspecificatie Proces opgesteld.

Uiteindelijk is het project aanbesteed in vijf percelen:

  1. Perceel P1: Bouwkuip en tijdelijke opvangconstructies bestaande bouw
  2. Perceel P2: Ondergrondse uitbreiding en renovatie vleugels bouwkundig en constructief
  3. Perceel P3: Restauratie Corps de Logis en paviljoens, asbestsanering gehele paleis
  4. Perceel P4: W- en E-installaties
  5. Perceel P5: Liftinstallaties

Dit artikel gaat alleen in op Perceel P1, de bouwkuip.

Onder het centrale plein is een bouwkuip gemaakt van circa 4500 m² en een diepte van ongeveer 10 m

Bouwkuip

Onder het centrale plein is een bouwkuip gemaakt van circa 4500 m² en een diepte van ongeveer 10 m. Rondom het plein zijn verankerde bouwkuipwanden aangebracht met een totale lengte van 400 m. Voor de verbindingen tussen de nieuwe ondergrondse ruimten en de bestaande gebouwen, de eerder genoemde onderaansluitingen (bij de twee hoekpaviljoens, de oostvleugel en Corps de Logis), zijn enkele complexe bouwkuipen gemaakt onder de monumentale panden, de inpandige bouwkuipen. Zo ontstonden verschillende bouwkuipen, een grote centrale bouwkuip en een aantal kleinere inpandige. Deze verschillende bouwkuipen zijn gescheiden door middel van compartimenteringswanden.

In het VO en DO zijn verschillende varianten voor de bouwkuip onderzocht. Hierbij is rekening gehouden met de aanwezige bodemopbouw – pas op 160 m diepte is een afsluitende kleilaag in het zandpakket aanwezig – en de maximale grondwaterstand – die zich op ongeveer 2 m onder het maaiveld bevindt.

Vanwege het risicoprofiel is gestart met het opstellen van een risicoanalyse ten behoeve van de juiste combinatie van uitvoeringstechnieken voor de bouwkuip. Uiteindelijk zijn verschillende funderingstechnieken toegepast, zoals vastgelegd in het referentieontwerp ten behoeve van de aanbesteding. Na optimalisatie van het referentieontwerp is de grote bouwkuip (fig. 3) uitgevoerd met CSM-wanden, deels met groutankers verankerd, deels afgestempeld. De kleine bouwkuipen zijn uitgevoerd met jetgroutwanden.

Ter plaatse van het Corps de Logis is een hardgelbouwkuip toegepast. De bouwkuipen zijn aan de onderzijde voorzien van een met GEWIankers verankerde staalvezelversterkte onderwaterbetonvloer. Onder de strokenfunderingen van de bestaande bouw zijn funderingsversterkende injecties aangebracht. Ter plaatse van de inpandige bouwkuipen zijn tijdelijke opvangsconstructies gemaakt en is de bestaande constructie vervormingsgestuurd gevijzeld. Hierna is hier een kelderconstructie gerealiseerd als permanente ondersteuning.

Ter plaatse van de inpandige bouwkuipen zijn tijdelijke opvangsconstructies gemaakt en is de bestaande constructie vervormingsgestuurd gevijzeld

Gevoeligheid vervormingen

In het ontwerp zaten behoorlijke constructieve uitdagingen. De grootste uitdaging was het voorkomen van te grote vervormingen en/of verschuiving van de ondergrond ten gevolge van de bouwkuip. In overleg met de opdrachtgever heeft WSP (bij tender Bartels, daarna Lievense, inmiddels WSP) het volgende uitgangspunt vastgelegd:

'De ondergrondse uitbreiding blijft binnen de kaders van het bouwkundige ontwerp, zover mogelijk van de bestaande bebouwing. De combinatie van de lokale afstand van de bouwput tot aan de bestaande bebouwing, waterdichtheid van de grondkeringen en tijdelijke opvangmaatregelen van de bestaande bebouwing mag niet leiden tot blijvende schade.' De toegestane schade is schadeklasse 1 van het eindrapport F530 'Aanbevelingen voor het ontwerp van bouwkuipen in stedelijke omgeving' van het COB.

Het Corps de Logis met de aansluitende binnen- en buitenpaviljoens, vormt vanwege de monumentale waarde en de opbouw met gemetselde kruisgewelven het meest kritische onderdeel. De west- en de oostvleugel zijn in principe minder gevoelig voor schade, mede door diverse eerder uitgevoerde verbouwingen. Bij deze verbouwingen zijn staalconstructies aangebracht met grotere overspanningen waarbij de vloeren alleen loodrecht op de gevel spannen.

Voortgang

Na de aanbestedingsfase, het gunningstraject en de DO-ontwerpfase zou volgens de contractplanning in november 2017 de aannemer van Perceel P2 worden gecontracteerd, zodat de raakvlakken tussen de bouwkuip(en) en het definitief betonwerk verder zouden kunnen worden afgestemd. Doordat Perceel 2 later is aanbesteed, was dit een complicerende factor. Door goede samenwerking tussen Volker Staal en Funderingen (VSF) en WSP en het onder andere in detail, op uitvoeringsniveau uitwerken van een stappenplan van de bouwfasering kon dit voor een groot deel worden ondervangen.

Eind maart 2018 werd begonnen met de fysieke werkzaamheden aan de centrale bouwkuip met de realisatie van de CSMwand, de GEWI-ankerpalen, de sloop en het aanbrengen van de inpandige staalconstructies en navolgend de CSM-wandverankering. Vervolgens zijn de inpandige bouwkuipen met jetgrouten en hardgelinjectie gerealiseerd. Midden 2018 volgden de eerste ontgravingen binnen de bouwkuip en begin 2019 de stort van het (staalvezel)onderwaterbeton. Het diepste punt van de bouwkuip werd midden 2019 bereikt en gevierd. De inmiddels voor Perceel P2 gecontracteerde aannemer is direct daarna begonnen met de start van de ruwbouw.

De uitvoering van de diverse werkzaamheden is nauwlettend gevolgd met een uitgebreide monitoring. De uiteindelijk gemeten vervormingen bleken goed binnen de progenoses te blijven. De risicogestuurde ontwerpaanpak, het vooraf uitvoeren van proeven en uitgebreide berekeningen, en de validatie daarvan door middel van monitoring, hebben geleid tot een schadevrije en daarmee succesvolle realisatie van de bouwkuip(en) ten behoeve van de ondergrondse uitbreiding van Paleis Het Loo.

In de volgende delen van deze artikelenserie komen achtereenvolgens aan bod:

  • Staalvezelversterkte onderwaterbetonvloer
  • CSM-bouwkuipwanden
  • Jetgroutwanden
  • Hardgelbouwkuip
  • Funderingsversterkende injecties
  • Opvangconstructies en vijzelwerk

Reacties

x Met het invullen van dit formulier geef je Cement en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over zijn producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord
Renda ©2022. All rights reserved.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren