Ik denk dat dit te maken heeft met het verloop van ontwikkelingen. Die volgt vaak een S-curve: eerst een relatief lange, vrij vlak lopende tak, dan een overgang naar een relatief kort en sterk stijgend deel en daarna weer een lang plateau. Die S-curve is het gevolg van twee kanten van (exponentiële) groei. Enerzijds is de absolute groei in het begin klein. Maar door de stapeling van groei op groei komt er vanzelf een moment dat groeisnelheid significant wordt. Denk aan de legende over de rijstkorrels op het schaakbord: één korrel voor het eerste veld, twee voor het tweede, vier voor het derde, acht voor het vierde enzovoorts. Als je bij de 128 korrels voor het 8e vakje bent aangekomen, is het nog moeilijk voor te stellen dat het bij het 64e vakje gaat over een hoeveelheid die overeenkomt met een laagje rijst over het hele aardoppervlak.

Anderzijds kan exponentiële groei om fysieke of andere beperkingen niet onbeperkt doorgaan. Denk aan de verkoop van mobiele telefoons: die kon in het begin een exponentiële groeicurve, maar na verloop van tijd had zowat iedereen er een. En weinig mensen zitten te wachten op twee telefoons, laat staan meer, dus vlakte de groei weer af.

Dit is geen wet van Meden en Perzen, maar wel een goede manier om ontwikkelingen beter te begrijpen. Ik zie namelijk twee oorzaken voor de genoemde scepis. Een ontwikkeling blijft lange tijd onder de radar omdat in de beginfase de impact beperkt is. Pas in het stadium van snelle groei valt de ontwikkeling op en lijkt dan uit de lucht komen vallen. Een voorbeeld is AI: het lijkt plotseling alomtegenwoordig, maar er zit decennialange ontwikkeling achter. Ik kan me de post-modern essay generator herinneren, zo’n 20 jaar geleden. Daarmee kon je fictieve papers genereren waarvan de woorden weliswaar grammaticaal en qua zinsopbouw goed leken, maar de inhoud totale onzin was.
(Overigens zou je vanuit het model van de S-curve ook kunnen beargumenteren dat doordat de startfase voor AI zo enorm lang is, de ontwikkeling nog heel veel verder door kan gaan, voordat een plateau bereikt wordt.)

Maar het omgekeerde komt ook voor. Als je iets nieuws wél op de radar hebt, kan het in het begin lijken alsof er niets gebeurt, het niet vooruit gaat en het ook nooit wat kan worden. Denk aan elektrische auto’s. Tot enkele jaren geleden zag je ze wel rondrijden, dus onder de radar waren ze niet. Maar de meeste mensen leken niet te begrijpen of geloven hoe die met een marktaandeel van 0,5% ooit een serieuze concurrent konden worden van de fossiele-brandstof-auto. Inmiddels is het marktaandeel gegroeid tot 30 à 40%.  Bill Gates schreef ooit dat we de veranderingen van de komende 2 jaar altijd overschatten en die van de komende 10 jaar onderschatten.

Ook in de eerder genoemde ontwikkelingen van de coördinerend constructeur, het constructeursregister én duurzame constructies zie ik iets vergelijkbaars. Het constructeursregister bestaat al 16 jaar en binnen 5 jaar was het huidige aantal geregistreerde RC’s en RO’s  grofweg al gehaald. Vervolgens hoorde je lange tijd alleen maar dat het niet gevraagd werd en ook niet ging worden. De laatste tijd echter, zie ik in aanvragen van grote publieke opdrachtgevers zoals RVB, in raamcontracten met aannemers en zelfs in de wettelijk verplichte APK voor gebouwen de eis voor een RO of RC. Het lijkt alsof we de volgend fase van adoptie in zijn gegaan.

Iets vergelijkbaars kun je zien bij de Coördinerend Constructeur 2.0.  Die ontwikkeling is ingezet ná de instoring van de parkeergarage bij Eindhoven Airport in 2017 en er zijn vervolgens heel goede aanbevelingen voor beschreven. Inmiddels is er ook een BRL verschenen. Dat heeft echter nog niet geleid tot een verankering in brancheverenigingen, gedragscodes of wet- en regelgeving. Moeten we op basis daarvan concluderen dat dat ook niet gaat gebeuren? Volgens mij niet. Als we stappen blijven maken, kan ook hier een omslag plaatsvinden.

Als het gaat om duurzaamheid en CO₂-besparing zien we een vergelijkbaar verloop. Er wordt al héél lang gewerkt aan kennis en duurzame ontwerpen, maar de daadwerkelijke realisatie gaat niet zo snel als we willen. Bij veel projecten wordt maar een deel van de groene ambities werkelijkheid. Maar dat deel wordt wel steeds groter. En als het maar blijft groeien, kunnen we sneller in de sterke stijging terechtkomen dan we nu denken.

De werkelijkheid is niet in één S-curve te vangen. Diverse curves lopen door elkaar: de technische ontwikkeling, de ontwikkeling van kosten, de learning-curve en last but not least de adoptie-curve. Maar we moeten onderkennen dat alle grote ontwikkelingen begonnen zijn met kleine stapjes. Het is belangrijk vanuit een positief vertrouwen te blijven bouwen aan vooruitgang en niet de handdoek in de ring te gooien. Zo komen er sneller dan we verwachten gecertificeerde constructeurs, met een uitgebreid takenpakket als coördinerend constructeur en met 100% CO₂-neutrale en circulaire constructies. En zo raakt het glas sneller vol dan we mogelijk achtten.

NB:  Ik houd persoonlijk erg van vernieuwing en verandering. Niet als doel, maar als middel om vooruit te komen. Ik zit in de toetsingscommissie van het Constructeursregister, heb geschreven aan de verbetervoorstellen voor het borgen van de constructieve veiligheid en ben al heel lang bezig met duurzame constructies. En AI vind ik zoals velen superinteressant. Helemaal onbevooroordeeld ben ik dus niet.