"Eerst denken, dan doen". Het is een veel gebruikte uitspraak, die ook in de constructeurswereld geldt. De meeste constructeurs zetten snel de computer aan het werk (= doen) en vergeten om de tijd te nemen om hun constructieonderdeel te analyseren en te doorgronden (= denken). Een duidelijk voorbeeld is het ontwerpen van paalfunderingen voor viaducten en bruggen. Veel van die paalfunderingen zijn niet doelmatig of efficiënt. De van oudsher gebruikelijke aanpak - een paalfundering ontwerpen als een statisch bepaalde constructie met uitsluitend scharnierende verbindingen - is bij het toenemen van rekenkracht en het gebruik van geavanceerde rekenmodellen verloren gegaan.
In de bouw worden helaas nog wel eens fouten gemaakt. Nu is fouten maken menselijk, de kunst is ervan te leren. In deze rubriek delen de lezers van Cement fouten die zij in de praktijk tegenkomen. Hiermee dragen we bij aan het lerend vermogen van de bouw en kunnen we herhaling voorkomen. Heb je zelf ook een voorbeeld dat je wil delen, geef dat door aan Jacques Linssen (j.linssen@aeneas.nl).
De huidige constructeur wordt vaak gelijk aan het werk gezet om een 3D-model op te zetten, alle belastingen in te voeren en de resultaten te vertalen naar wapening. In deze stappen zit veel tijd: het opzetten van het rekenmodel, het beoordelen van de resultaten en berekeningen opnieuw uitvoeren omdat bijvoorbeeld een elasticiteitsmodulus of een belasting niet correct is ingevoerd.
Is het model eenmaal opgezet, dan is een palenplan relatief eenvoudig in te voeren, inclusief (geotechnische) randvoorwaarden en belastingen. Met één druk op de knop worden de paalkrachten (druk, trek en buigende momenten) berekend, waarna het paalpuntniveau (PPN) en de wapening in de palen kunnen worden bepaald.
Ondanks alle geavanceerde rekentools is het advies om niet direct een 3D-constructie te modelleren, maar eerst op basis van de hoofdbelastingen een palenplan te ontwerpen. Dit is wat anders dan een palenplan doorrekenen (ontwerpen versus rekenen). Het uiteindelijke rekenwerk kunnen we overlaten aan 3D-rekenprogramma’s, maar wel op een doordachte manier.
Foto 1 Nog niet zo lang geleden werden funderingspalen onder de landhoofden vanzelfsprekend in een schoorstand geplaatst (foto: Betonplaza)
Reacties
Bas van den Berk - Heijmans 26 januari 2026 09:12
Fellenius en/of NØkkentved, wie kent ze (niet)? Ze leiden overigens wel tot (verrassende?) inzichten.
Hans de Wit - J. de Wit Advies & Expertise bv 23 januari 2026 10:44
Veel nieuwbouw en ook funderingsherstel wordt uitgevoerd op steeds meer beperkte en toegankelijke plaatsen. Dat wil zeggen, datde funderingsmachines er niet zomaar bij kunnen. In de praktijk zien wij, dat er vanuit het werk een terugkoppeling naar de constructeur plaats vindt omdat op de positie van de getekende paal op de tekening onbereikbaar is voor de funderingsmachine en moet een alternatieve positie gevonden worden . Dit vergt vaak veel tijd en irritatie. Dus graag ook aandacht voor de mogelijkheden en onmoglijkheden op de bouwplaats .
Rob Vergoossen - Haskoning 23 januari 2026 07:54
In de voormalige Richtlijnen Ontwerp Betonnen Kunstwerken (ROBK) van (Bouwdienst) Rijkswaterstaat werd dit verschil tussen ruimtelijk scharnierend en ruimtelijk ingeklemd palenplan reeds beschreven. Overigens is niet eens een raamwerkprogramma benodigd om de paalkrachten in 2D 'ruimtelijk' scharnierend palenplan te vinden. Met eenvoudige mechanica (krachtenveelhoek - VWO-5 stof) is dit analytisch te berekenen. Dit kan dus eenvoudig in Excel, Mathcad of Python geprogrammeerd worden. Waarbij voor een gegeven (berekende) combinatie en aangrijpingspunt van verticale belastingen en horizontale belastingen (en dus ook een resulterend moment) een optimale verdeling van (positie van) staven en schoorstanden gevonden kan worden. Uiteraard moeten hierbij zowel de permanente belastingscombinatie en in ieder geval de belastingscombinatie met de maximale verticale belasting en de belastingscombinatie met de maximale horizontale belasting beschouwd worden. (en een situatie met relatief weinig verticale belasting maar wel een grote horizontale belasting). Zoals ook in de genoemde ROBK aangegeven moeten ook de krachten (veelal buigende momenten) die door zetting van de grondterp (met name bij landhoofden) optreden in de (schoor)palen beschouwd worden. Door verticale zetting van de terp zullen in schoorpalen deze krachten ontstaan. Daarnaast zal veelal ook de grond van de terp horizontaal vervormen (bijvoorbeeld door diepere slappe lagen) waardoor landhoofd en palen een opgelegde vervorming ondergaan. Een goede interactie/communicatie met een geotechnisch specialist is een vereiste voor een goed ontwerp.