In de verschillende proefprojecten binnen ReCreate, een internationaal onderzoeksproject naar het hergebruik van prefab-betonelementen, zijn verscheidene elementtypes onder diverse omstandigheden hergebruikt. Om de elementen te demonteren en opnieuw te verbinden zijn uiteenlopende technieken nodig. De belangrijkste bepalende factor voor de gekozen demontagetechniek is de bestaande verbinding. Voor het herverbinden is een combinatie van de verbindingskenmerken van het bestaande element en de vereiste krachtoverdracht in de nieuwe situatie bepalend.

Tezamen met de elementen vormen verbindingen de basis van de draagkracht van een constructie. Ze zorgen voor de overdracht van krachten tussen elementen onderling en naar de fundering. Verbindingen vormen een belangrijk aspect bij zowel de demontage als de vervaardiging van nieuwe bouwwerken, en zijn dus een integraal onderdeel van het hergebruikproces. Om te weten welke aspecten van de elementen en verbindingen belangrijk zijn, is kennis van de wijze waarop de elementen in de nieuwe constructie worden toegepast nodig.

Demontage

Voor het demonteren van de constructie worden de volgende technieken onderscheiden:

• Zagen
  Met een watergekoelde zaagmachine kunnen rechte sneden worden gemaakt in gewapende betonconstructies.
• Beitelen
  Met een breekhamer kan beton lokaal worden gesloopt. Hierbij blijft de wapening grotendeels intact.
• Boren
  Voor het creëren van lokale openingen of het ontkoppelen van elementen door een serie overlappende openingen.
• Wrikken
  Het gecontroleerd uitoefenen van hef- en kantelkracht om de hechting tussen elementen of van een hechtmiddel te breken.
• Vijzelen
  Elementen uit elkaar drijven door lokaal kracht uit te oefenen met behulp van een vijzel.
• Snijbranden
  Het thermisch doorsnijden van stalen onderdelen zoals wapening, ankers of verbindingsstukken.
• Waterstralen
  Door middel van een hogedrukwaterstraal het lokaal verwijderen van beton en blootleggen van staal, met de mogelijkheid om ook staal door te snijden.
• Overige
  Overige technieken zoals trekken met kabels, het splijten met behulp van spieën en uitgraven van funderingsvoeten.

Veruit de meest voorkomende technieken zijn zagen en beitelen. In meer dan 70% van de hergebruikprojecten worden verbindingen gezaagd.

De meeste demontagetechnieken kennen verschillende varianten. Zo omvat de categorie zagen onder meer: vloerzaag, railzaag, cirkelzaag, ringzaag en lintzaag. Voor zover bekend, is waterstralen nog niet toegepast voor demontage ten behoeve van hergebruik, maar vanwege de ontwikkelingen op dit gebied biedt het wel mogelijkheden voor toepassing in de toekomst.

Welke methode is het meest geschikt?

Voor het bepalen van de meest geschikte demontagetechniek is kennis nodig van de bestaande verbinding en de elementen. Ook is een goede communicatie tussen constructeur en demontage-expert noodzakelijk. De constructeur kan aangeven welke onderdelen van de elementen moeten worden behouden of mogen worden verwijderd. De demontage-expert kan de mogelijkheden toelichten op basis van de beschikbare technieken en procedures.

Een combinatie van technieken is soms noodzakelijk. Zo kan eerst de mortel in de voeg worden verwijderd door middel van beitelen of boren, waarna de doorgaande wapening wordt doorgezaagd.

Kennis over hoe men het element opnieuw wil verbinden, kan ook invloed hebben op de keuze van de demontagetechniek. Is het bijvoorbeeld nodig om uitstekende beugels te behouden of kunnen deze samen met het omhullende beton worden verwijderd?

Uitgangspunten demontage

Bij demontage moeten eerst de veiligheid en stabiliteit worden gewaarborgd. Vervolgens moeten verschillende aspecten in overweging worden genomen: praktische uitvoerbaarheid, het voorkomen van schade, efficiëntie, de volgorde van verwijderen en duurzaamheid. Sommige overwegingen kunnen met elkaar in strijd zijn. Zo moet het gebruik van handgedragen machines vanuit het oogpunt van arbeidsveiligheid en gezondheid waar mogelijk worden vermeden, terwijl uit feedback van werknemers blijkt dat handgereedschap soms de voorkeur geniet, omdat het meer directe terugkoppeling biedt. Daarnaast stelt Asam [2] dat materieel met veel vermogen het risico op aanzienlijke schade aan de bouwelementen vergroot. Dit benadrukt het belang van een zorgvuldige afweging van de toe te passen technieken voorafgaand aan de uitvoering.