Log in
inloggen bij Cement
Hulp bij wachtwoord
Geen account?
shop word lid
Home / Alle kennis / Artikelen

Bijzondere uitvoeringstechnieken in de Noorderlijn

Nieuwe tramverbinding verbindt noorden van de stad met centrum van Antwerpen Richard Venekamp, Wim Van de Voorde - 19 augustus 2021

Recent is het Antwerpse 'premetronetwerk' uitgebreid met de Noorderlijn. In het project moesten de in de ondergrond aanwezige stadswallen, bruggen, ruien en bestaande metrostations worden geïntegreerd. Door deze bestaande bebouwing moest een aantal bijzondere oplossingen worden toegepast, zoals beschoeide sleuven en een opgehangen tunnel.

In het kort

  • Het project bestaat onder meer uit de aanleg van een nieuwe tramtunnel, de aanpassing van een bestaand station en de aanleg van een autotunnel, een drielaagse ondergrondse parking en een fietsenstalling.
  • De nieuwe auto-tunnelbuizen zijn onder de oude gemetselde pijlers van de bestaande historische Kipdorpbrug doorgevoerd.
  • Om de hinder bij de aanleg van de tunnel en de parkeergarage zoveel mogelijk te beperken, is gebruikgemaakt van de wanden-dakmethode.
  • Vanwege de beperkte werkruimte zijn de wanden uitgevoerd met de trillingsvrije beschoeide-sleuventechniek, waarbij een sleuf stapsgewijs handmatig wordt uitgegraven en gestempeld.
  • De dakplaat is uitgevoerd met voorgespannen prefab betonnen balken.
  • Om de stempelkracht van de balken tijdig te kunnen mobiliseren is een tijdelijk steunpunt gecreëerd tussen balken en de grondkerende wanden.
  • De autotunnel is gedeeltelijk opgehangen aan de onderzijde van de dakplaat en bestaat uit een vloerplaat, die is opgehangen aan een centrale betonnen wand en trekstangen.

Projectgegevens

Project: Noorderlijn Antwerpen
Opdrachtgever: Stad Antwerpen, De Lijn, AWV
Opdrachtnemer: TramContractrs (BAM Contractors, BAM Rail, Fabricom)
Engineering/constructieadvies: TPF Engineering
Leverancier dakbalken: Ergon

Als niets vermoedende bezoeker in Antwerpen heb je het niet direct door, maar onder de straten van de stad bevinden zich de nodige bijzondere bouwwerken: oude stadswallen, toegangspoorten en bruggen uit de 16e eeuw. Ook de Antwerpse ruien, de ondergrondse stadsgrachten die oorspronkelijk als open riolering fungeerden, werden destijds overkluisd met grote gemetselde gewelven, zodat de stad er bovenop verder kon worden gebouwd.

In de jaren 70 werd in de stad een ondergronds netwerk van metrotunnels en stations gerealiseerd. Het werd de premetro genoemd, omdat men in eerste instantie alleen trams wilde laten rijden en het pas later zou worden doorontwikkeld voor metroverkeer. Bij de opening van de het eerste ondergrondse station in 1975 was het plan voor die metro reeds verlaten en tot op de dag van vandaag rijden er trams door de tunnel.

Project Noorderlijn

Recent werd het premetronetwerk uitgebreid met de Noorderlijn, een project dat zorgt voor een verbetering van de traminfrastructuur tussen het centrum, het noorden van de stad en de wijk Het Eilandje, via een extra aftakking (fig. 2). Onderdeel van het project was ook het volledig reconstrueren van de aangrenzende wegen, hetgeen veel impact had op de drukke stad. Het meest ingrijpende – en tevens technisch meest uitdagende – onderdeel van het project was echter de bouw van de nieuwe tramtunnel, een nieuwe autotunnel, een drielaagse ondergrondse parkeergarage en een extra metrostation. Dat alles in een druk gebied van de stad: onder de Leien (een reeks straten in het centrum), vlak voor het bekende Operagebouw, in de buurt van het Centraal Station en het belangrijke winkelgebied rondom de Meir.

De bouw startte in 2016 en de meeste deelprojecten zijn inmiddels geopend en in gebruik genomen.

Projectgebied Operaplein

Het project Noorderlijn kent diverse projectgebieden waarvan het Operaplein technisch het meest complex is. Hier ligt ook het reeds bestaande premetrostation Opera, dat in de nieuwe plannen moest worden geïntegreerd. Behalve aanpassing van dit station en de aanleg van de nieuwe tramtunnel, zijn hier een autotunnel, een drielaagse ondergrondse parking en een fietsenstalling aangelegd.

Het bestaande premetrostation werd in de jaren 70 gebouwd als kruisstation (fig. 3). Het was destijds de bedoeling hier een station te realiseren voor zowel de noord-zuidrichting als, een bouwlaag dieper, de oost-westrichting. Dit plan is destijds echter niet volledig gerealiseerd – alleen het station in oost-westrichting is afgebouwd. Maar er werden wel diverse voorbereidingen op uitbreiding van het premetrostelsel getroffen.

Het tramstation in oost-westrichting bevond zich op niveau -2 en op niveau -1 bevond zich de lokettenhal en de looptunnel onder de Leien. Ter voorbereiding werd op niveau -3 wel al het noord-zuidstation in ruwbouw gebouwd. Gelijktijdig werden op datzelfde niveau -3 en alvast twee tunnelkokers voor een autotunnel in noord-zuidrichting aangelegd, ter voorbereiding op de ondertunneling van het Operaplein en de Leien.

Voor het nieuwe project moest het bestaande premetrostation worden gereconstrueerd en daadwerkelijk als kruisstation gaan functioneren. Daartoe werd vanaf het zuiden richting het noorden een nieuwe tramtunnel aangelegd tot aan de reeds bestaande ruwbouw van station -3. Dit station is afgewerkt tot een volwaardig station.

Het aansluiten van de in de jaren 70 aangelegde tunnelkokers op niveau -3 zou een te grote impact hebben op de inmiddels verder ontwikkelde huidige stedelijke omgeving. Om vanaf nivo -3 tot op maaiveld te komen zou een veel te grote lengte nodig zijn. Daarom werd besloten deze kokers om te bouwen tot een van de lagen van de nieuwe parkeergarage. Vervolgens werd een nieuwe autotunnel aangelegd op niveau -1. De nieuwe tunnelbuizen voor de nieuwe tramtunnel zijn onder de oude gemetselde pijlers van de bestaande 16e eeuwse Kipdorpbrug doorgevoerd (foto 4). Hier is een archeologische tuin gecreëerd: de brug is in het zicht gekomen en een deel van de oude stadsomwalling is geïntegreerd in een van de tunnelwanden. Het is een prachtig resultaat van integratie van oude en nieuwe bouwtechnieken.

Volledige bericht lezen?

Het volledige item is gratis beschikbaar voor onze leden.
Nog geen lid? meld u aan bij ons netwerk.

Reacties

Roeder Sewgobind - Van Hattum en Blankevoort 23 augustus 2021 16:40

Heel mooi te zien hoe de technische uitdagingen zijn opgelost!

x Met het invullen van dit formulier geef je Cement en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over zijn producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord
Renda ©2021. All rights reserved.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren