Belastingen en belastings combinaties1 201274 Xxxx Als het nieuwe Bouwbesluit van kracht wordt, hoogst- waarschijnlijk vanaf 1 april 2012, moeten constructeurs  rekenen met de Eurocodes. Dat geldt dus ook voor Euro- code 0 (grondslagen) en Eurocode 1 (belastingen). Op  hoofdlijnen verschillen die Eurocodes niet met de TGB  1990-serie, maar overzichtelijk, duidelijk en eenduidig is  het nieuwe systeem nog niet. Op detailniveau wijken  bijvoorbeeld terminologie en symboliek af. In dit artikel  wordt ingegaan op de verschillen tussen NEN 6702 en  Eurocode 0 en 1. Belastingen en belastings- combinaties Verschillen tussen de TGB 1990 en Eurocode 0 en 1 Binnenkort wordt in Nederland bij het ontwerp van een constructie en het beoordelen van een bouwaanvraag overge- stapt van de vertrouwde TGB 1990-serie (NEN 6700) op de Eurocodes, ofwel de NEN-EN 1990-serie. Deze bestaat uit: 3 Eurocode 0 3 NEN-EN 1990, Grondslagen; 3 Eurocode 1 3 NEN-EN 1991, Belastingen; 3 Eurocode 2 t.m. 6 en 9 3 NEN-EN 1992-1996 en NEN-EN 1999, materiaalgebonden normen; 3 Eurocode 7 3 NEN-EN 1997, Geotechniek; 3 Eurocode 8 3 NEN-EN 1998, Aardbevingen. De Eurocodes zijn, net als hun voorgangers, in beginsel te beschouwen als private documenten waarvan onderdelen publiekrechtelijk vanuit het Bouwbesluit worden aangestuurd. Zoals gebruikelijk betreft dit vooral onderdelen die betrekking hebben op veiligheid. Eurocode 8 wordt niet door het Bouwbe- sluit aangestuurd, evenals Eurocode 1, deel 1-6 over belastingen die optreden gedurende de bouwfase. Eurocodes zijn minder Europees dan de naam doet vermoe- den: elk land heeft het recht via de nationale bijlagen (NB) bepaalde zaken aan te passen of aan te vullen. Van dit recht is ook veelvuldig gebruikgemaakt. In Nederland zijn de nationale bijlagen opgesteld onder de regie van de Stuurgroep Invoering Eurocodes met vertegenwoordigers van de overheid, NEN, onderzoekinstellingen en het bedrijfsleven. Deze nationale bijlagen zijn uiteindelijk goedgekeurd door de NEN-normcom- Belastingen en belastings combinaties 1 2012 75 missie 351 001 TGB-Plenair. Bij dit artikel is uitgegaan van de gewijzigde inhoud van de nationale bijlagen die in de loop van 2011 door NEN zijn uitgebracht. Herkenbaar uiterlijk De nationale bijlagen lijken op de wijzigings- of correctiebla- den, zoals die voor de normgebruiker bekend zijn. De gebrui- ker kan direct zien waar teksten van de nationale bijlagen hun plaats in de hoofdtekst van het bi jbehorende Eurocode-deel hebben. In Nederland is geprobeerd met de nationale bijlagen grote en ongemotiveerde veranderingen in zowel bouwkosten als veiligheidsniveau te voorkomen. Hiertoe zijn kwalitatieve en kwantitatieve vergelijkingen gemaakt tussen de TGB 1990- serie en de Eurocodes en is regelmatig overleg gevoerd met Cement en Bouwen met Staal De tekst van dit artikel is ook verschenen in Bouwen met Staal 225 (februari 2012). Het onderwerp is immers van belang bij stalen én bij betonnen constructies. Door het in zowel Cement als Bouwen met Staal te publiceren wordt een zo groot mogelijk publiek bereikt. prof.ir. Ton Vrouwenvelder TU Delft, fac. CiTG / TNO ir. Simon Wijte Adviesbureau ir. J.G. Hageman B.V. 1 Instorting overdekte  kunstijsbaan in Bad  Reichenhall (Duitsland) belanghebbende partijen. Toch mag worden verwacht dat na invoering van de Eurocodes er in de praktijk nog vele haken en ogen zullen aan zitten en verdere aanpassingen nodig zijn, zowel redactioneel als inhoudelijk. NEN-EN 1990 Grondslagen NEN-EN 1990, informeel ook wel Eurocode 0 genoemd, bevat de grondslagen voor de constructieve beoordeling van bouw- constructies. Naast definities en principes heeft dit document ook een belangrijke operationele betekenis, vanwege de formu- lering van de te beschouwen belastingscombinaties, met inbe- grip van de getalwaarden voor de te hanteren partiële factoren voor de belastingen. De basiseis van NEN-EN 1990, en daarmee de basiseis van het 1 Belastingen en belastings combinaties1 201276 Op hoofdlijnen verschilt dit dus niet van de TGB 1990-serie, al zijn er op detailniveau tal van verschillen. Kijk alleen maar eens naar de terminologie. Zo komen in de Eurocode de afkortingen EQU, STR, GEO en FAT voor die achtereenvolgens staan voor de grenstoestanden, verlies van evenwicht, constructief falen, geotechnisch falen en vermoeiing, met elk hun eigen verifica- tieregels. Voor de staal- en betonconstructeur is STR (Structu- ral) veruit de belangrijkste. Het gaat daarbij om zaken als het bezwijken van doorsneden van de constructie (vloeien, breken) of excessieve vervorming van constructieve elementen, met inbegrip van funderingselementen, kelderwanden enz. Constructie-eigenschappen als stijfheid en sterkte spelen een cruciale rol. De sterkteberekening zelf, inclusief de partiële factoren, zijn beschreven in de materiaalgebonden normen. De belastingkant is geregeld in NEN-EN 1990 en Eurocode 1. Belastingscombinaties We beperken ons hier tot de blijvende (permanente) en tijde- lijke belastingscombinaties. Via de NB heeft elk land de keuze uit twee mogelijke formuleringen, te weten de vergelijking 6.10 of de combinatie van 6.10a en 6.10b. In Nederland is voor deze laatste gekozen, hetgeen neerkomt op: Tabel 2 ?-waarden volgens tabel 2.2 van de NB bij NEN-EN 1990 belastingsoort ? 0 ? 1 ? 2 opgelegde belasting 0-1 0-0,9 0-0,8 sneeuw 0 0,2 0 regenwater 0 0 0 wind  0,0/0,2 0,2 0 temperatuur 0 0,5 0 2 Schade ontstaan tijdens  sneeuwval van november  2005 2 Tabel 1  Belastingfactoren volgens tabel 2.1 van de NB bij NEN-EN 1990 voor de UGT grenstoestand belastingeffect ? G ? Q STR ongunstig 1,35 1,50 gunstig 1,00 0,00 gehele Eurocode-systeem, is dat een constructie zodanig moet zijn ontworpen en gebouwd, dat deze gedurende de vastge- stelde ontwerplevensduur met voldoende betrouwbaarheid en zonder buitensporig onderhoud voldoet aan de criteria van veiligheid en bruikbaarheid. De hoekstenen bij de verdere uitwerking van deze eis zijn: 3 het concept van grenstoestanden; 3 de berekening met partiële factoren; 3 de probabilistische achtergrond; 3 het concept van robuustheid; 3 de aandacht voor duurzaamheid en levensduur; 3 de relatie met kwaliteitsborging. Belastingen en belastings combinaties 1 2012 77 Gevolg- en veiligheidsklassen Zowel in de TGB 1990-serie als in de EC (NEN-EN 1990, Annex B) zijn drie klassen onderscheiden, echter deze sluiten niet volledig op elkaar aan. De Eurocode (tabel 3) heeft een 8hogere9 hoogste klasse: CC3. Gevolgklasse CC2 van Eurocode komt overeen met veiligheidsklasse 3 van de TGB 1990-serie. Gevolgklasse CC1 zit tussen veiligheidsklasse 1 en 2 in. Beslo- ten is om de Eurocode in dit opzicht te volgen. De rekenregel in de Eurocode is dat alle waarden voor de parti- ele factoren voor de belastingen gegeven zijn voor gevolgklasse 2. De andere klassen worden bereikt via een factor 1,1 omhoog of omlaag op alle partiële factoren, dus ook die voor de perma- nente belasting. In de NB is aangegeven dat dit niet geldt voor de EQU-grenstoestand. Het geotechnisch ontwerp In NEN-EN 1990 zijn in Bijlage A1.3 drie varianten beschreven voor het geotechnisch ontwerp (GEO). De keuze tussen deze varianten moet worden gemaakt in de NB. Elke variant heeft een andere set van partiële factoren voor de belastingen, de geotechnische parameters en de sterkte. De drie methoden kunnen als volgt worden omschreven: 3 Methode 1 past in afzonderlijke berekeningen de partiële factoren van tabel 3.1 (B) en tabel 3.1 (C) van NEN-EN 1990 toe op zowel de geotechnische belastingen als de constructie- 3 jg1 ? G,j G k,j + ? p P k + 3 ig1 ? Q,i ? 0,i Q k,i (6.10a) 3 jg1 ? j ? G,j G k,j + ? p P k + ? Q,1 G k,1 + 3 ig1 ? Q,i ? 0,i Q k,i (6.10b) De hoofdletters G, P en Q staan achtereenvolgens voor de permanente belasting, de voorspanning en de variabele belas- ting. De ? staat voor een partiële factor en ? en ? 0 zijn reductie- factoren. De index k geeft aan dat het om een karakteristieke waarde gaat. De indices i en j zijn uitsluiten tellers. De +-tekens moeten worden opgevat als 8te combineren met9. Het is dus niet bedoeld als rekenkundige optelling. Als we dit vergelijken met de huidige TGB, dan komt 6.10a overeen met de fundamentele belastingscombinatie 2 (zij het dat er een term is bijgekomen) en 6.10b met de fundamentele belastingscombinatie 1. De factor ? herkennen we misschien niet direct maar het product ?? G komt via ? G = 1,35 en ? = 0,89 overeen met de bekende waarde 1,2. De in de belastingscombi- naties te hanteren ?- en ? 0 -waarden staan vermeld in de tabel- len 1 en 2. Tabel 2 geeft ook de ? 1 - en ? 2 -waarden die een rol spelen bij de combinaties met buitengewone belastingen en in bruikbaarheidsgrenstoestand. Belangrijk is om te weten dat de regels voor de keuze van gunstig of ongunstig werkende permanente belasting bij EQU anders zijn dan bij STR/GEO. Bij EQU wordt per onderdeel van de belasting gekeken of deze gunstig of ongunstig werkt. Bij STR/GEO wordt eerst het effect van de totale bron van permanente belasting bekeken en daarna beslist of deze gunstig dan wel ongunstig werkt. Alleen bij totaal verschillende perma- nente belastingsbronnen (waterdruk en betongewicht) kunnen dus bij STR/GEO verschillende factorwaarden in een enkele verificatieberekening voorkomen. Karakteristieke waarden/ontwerplevensduur De karakteristieke waarden van de belastingen (F k ) worden beschreven in Eurocode 1. Deze waarden zijn als volgt gedefini- eerd: voor permanente belastingen met weinig spreiding zijn de karakteristieke waarden de gemiddelde waarden en anders een 5%-fractiel. Voor variabele belastingen is de karakteristieke belasting meestal gedefinieerd als de waarde met een herhalings- tijd gelijk aan de ontwerplevensduur. De standaardwaarden in Eurocode 1 zijn gegeven voor een periode van 50 jaar. In de NB bij NEN-EN 1990 is een omrekenformule beschreven voor een afwijkende ontwerplevensduur. Voor enkele belastingssoorten zijn in Eurocode 1 hiervan afwijkende bepalingsmethoden beschreven. De levensduurkeuze speelt uiteraard ook een rol bij de sterktebeoordeling als daar degradatie-effecten (vermoeiing, corrosie, chloride enz.) een rol spelen. Deze zaken zijn echter uitgewerkt in de materiaalgebonden Eurocodes. Tabel 3 Definitie van gevolgklassen gevolgklasse omschrijving 1 ) toepassing CC3 grote gevolgen hoogbouw (h > 70 m) grote openbare gebouwen tentoonstel- lingsruimten concertzalen CC2 middelmatige  gevolgen woongebouwen kantoorgebouwen openbare gebouwen industriegebouwen (? 3 bouwlagen) CC1 geringe gevolgen landbouwbedrijfsgebouwen tuinbouwkassen standaard eengezinswoningen industriegebouwen (? 2 bouwlagen) 1 ) Voor de gevolgen ten aanzien van het verlies van mensenlevens, en/of kleine  of verwaarloosbare economische of sociale gevolgen, of gevolgen voor de  omgeving. Constructie-elementen mogen zijn ingedeeld in een lagere gevolgklasse dan de  constructie waarvan ze deel uitmaken, indien mag worden verwacht dat de  gevolgen van bezwijken van een geringere orde zijn. Indien mag worden ver- wacht dat de gevolgen van bezwijken van constructies tijdens de uitvoeringsfa- se van een geringere orde zijn dan in de gebruiksfase, mogen ze zijn ingedeeld  in een lagere gevolgklasse, en omgekeerd, als verwacht wordt dat de gevolgen  groter zijn, moeten ze zijn ingedeeld in een hogere klasse. Belastingen en belastings combinaties1 201278 Eigen gewicht en opgelegde belastingen De belastingen veroorzaakt door het eigen gewicht en de 8opge- legde belastingen9 zijn beschreven in deel 1-1 van Eurocode 1. Opgelegde belastingen is een vertaling van het Engelse begrip imposed loads en kunnen het best worden beschreven met het oude begrip 8nuttige belasting9. Het zijn belastingen die het gevolg zijn van het gebruik en/of de functie van de constructie. Het eigen gewicht en de blijvende of permanente belasting veroorzaakt door constructieve en niet-constructieve elemen- ten worden bepaald door de afmetingen en het volumieke gewicht van de materialen. Een uitgebreide opsomming van de volumieke gewichten van veel materialen is in bijlage A van deel 1-1 opgenomen. Daar waar relevant, is in de bijlage behalve het volumieke gewicht ook de hellingshoek van het natuurlijk talud beschreven. Een meer uitgebreide beschrijving van de belasting op kerende constructies is opgenomen in NEN-EN 1991-4 (Eurocode 1). Het gewicht van verplaatsbare scheidingswanden moet worden beschouwd als een opgelegde belasting en niet, zoals in NEN 6702, als een blijvende belasting. Gelijk aan NEN 6702 kan het gewicht van de scheidingswanden, met een maximale lijnlast tot 3 kN/m, worden beschouwd als een gelijkmatig verdeelde vloerbelasting. Voor de opgelegde belasting op vloeren van woon-, bijeen- komst-, handels- en kantoorruimten worden verschillende vloerklassen gedefinieerd. Klasse A beschrijft het gebruik in woonruimten. Klasse B dat in kantoren en klasse C in bijeen- komstruimten, waarbij onderscheid is gemaakt met subklassen. Tot slot, beschrijft klasse D het gebruik in winkelruimten. De nadere beschrijving van de klassen is opgenomen in tabel 6.1 van deel 1-1. De waarden voor de aan te houden vloerbelastin- gen q k zijn beschreven in tabel 6.2 van de NB (tabel 4). In bijlage C van de NB is een conversietabel opgenomen waarmee de gebruiksfunctie-omschrijvingen, zoals gehanteerd in NEN 6702, kunnen worden omgezet naar de belastingsklassen volgens NEN-EN 1991-1-1 en vice versa. Voor de oplegde belastingen worden gelijkmatig verdeelde belastingen en punt- lasten beschreven. De belastingsschikking per laag is beschre- ven zoals dat ook in NEN 3850 (TGB 1972) was voorgeschre- ven. Gekozen moet worden voor de ongunstigste combinaties van de vrije vloerbelasting. Voor de extreme veldmomenten moet daarom de schaakbordbelasting worden beschouwd. In de NB bij NEN-EN 1991-1-1 is de belastingsschikking bij een constructie met meer lagen beschreven. Op twee bouwla- gen moet de volledige belasting worden aangehouden. De opgelegde belasting op de overige lagen mag worden geredu- ceerd door de karakteristieke belasting te vermenigvuldigen met ? 0 zodat de combinatiewaarde van de belasting wordt belastingen zoals wind, eigen gewicht enz. In het geval van een paalfundering is er nog een afwijkende set partiële factoren. 3 Methode 2 past de partiële factoren van tabel 3.1 (B) van NEN-EN 1990 toe op zowel de geotechnische belastingen als op de constructiebelastingen. 3 Methode 3 past de partiële factoren van tabel 3.1 (B) van NEN-EN 1990 toe op de belastingen en op de belastingeffec- ten van de constructie en de partiële factoren van tabel 3.1 (C) op de geotechnische belastingen. In de NB is aangegeven dat in Nederland gekozen is voor Methode 3 Bruggen Voor bruggen bestaat een afzonderlijke Bijlage A2 met op enkele punten afwijkende factoren. Met name de factor voor verkeersbelasting is lager dan die voor de algemene variabele belasting. In dit artikel wordt verder niet ingegaan op regels die voor bruggen van toepassing zijn. Tabel 4 Opgelegde vloerbelastingen volgens tabel 6-2 van NEN-EN 1991-1-1 vloerklasse q k (kN/m²) A ? woonruimten        ? vloeren        ? trappen        ? balkons 1,75 2,0  2,5  B ? kantoorruimten 2,5  C ? bijeenkomstruimten        ? met tafels of vaste zitplaatsen        ? zonder obstakels/fysieke activiteiten/grote mensenmassa's 4,0  5,0  D ? winkelruimten 4,0  4 Ronan Point na gasexplo- sie op 16 mei 1968 4 Belastingen en belastings combinaties 1 2012 79 tegemoet wordt gekomen. Voorlopig is de procedure dat met deze nieuwe methoden erva- ring wordt opgedaan via het gelijkwaardigheidbeginsel. Op termijn is het de bedoeling dat er hierdoor meer gedetailleerde informatie komt en dat een formele uitwerking in de normen kan worden opgenomen. Op de langere duur moeten echter binnen de reguliere regelgeving voor alle materialen bruikbare bepalingsmethoden worden opgenomen. Bij de ontwikkeling daarvan zal zorgvuldig op zowel de onderlinge concurrentie- mogelijkheden als het minimaal vereiste veiligheidsniveau voor constructie en personen moeten worden gelet. Sneeuw en regenwater Deel 1-3 van Eurocode 1 behandelt belastingen door sneeuw. Er is in Eurocode 1 geen deel dat ingaat op de belasting door regenwater, die in NEN 6702 is beschreven. Bij de NB uit 2007 is de belasting door regenwater toegevoegd aan deel 1-1. Echter, omdat deel 1-3 specifiek ingaat op belastingen op daken, is besloten de belasting door regenwater, met toevoegin- gen aan de NB van deel 1-3, bij dit deel te sluiten. De rekenre- gels voor belasting door regenwater zijn, behoudens de grootte van de neerslagintensiteit, niet gewijzigd ten opzichte van die in NEN 6702. Ook een eventuele reductie voor een korte ontwerplevensduur is gelijk en moet worden toegepast op de verkregen. Deze reductie van de belastingen is niet toegestaan voor ontsluitingswegen. De beschreven methode is anders dan de in 6.3.1.2 (11) beschreven methode waarbij gebruik wordt gemaakt van de factor ? n . De in de NB beschreven methode is, anders dan bij NEN 6702, gelijk voor alle constructies. Onder andere voor woongebouwen zal dit leiden tot een iets grotere bijdrage aan de opgelegde belastingen op de normaalkracht in de verticale constructiedelen. De opgelegde belasting op daken die alleen toegankelijk zijn voor onderhoud en herstelwerkzaamheden zijn in de NB gelijk- gesteld aan die in NEN 6702. Dat geldt ook voor het oppervlak waarop deze belasting werkzaam is: 10 m². De belastingen op afscheidingen bij een hoogteverschil zijn in de NB beschreven. Bij deze belastingen is onderscheid gemaakt tussen de reguliere statische opgelegde belastingen, waarbij de constructie moet voldoen aan de reguliere eisen die van toepas- sing zijn voor de blijvende ontwerpsituatie, en stootbelastingen, waarbij enige schade aan de afscheiding mag ontstaan. De grootte van deze belastingen is overgenomen uit NEN 6702. Deel 1-1 geeft geen beschrijving voor de wijze waarop de belas- tingen voor een kortere ontwerplevensduur mogen worden gereduceerd. Bij een kortere ontwerplevensduur zijn de regels volgens bijlage A van NEN-EN 1990 van toepassing. Deze komen overeen met de regels van NEN 6702. Brand In deel 1-2 van Eurocode 1 wordt uitgegaan van een breed opgezette ontwerpmethode (Fire Safety Engineering Approach). Met name waar het de thermische belasting van de constructie betreft, levert dit verschillen op met de benadering in de Nederlandse regelgeving. Uitgangspunt in de Eurocode is het meest relevante brandscenario en de daaruit volgende ontwerpbrand. De volgende ontwerpbranden worden onder- scheiden: 3 nominale brandkrommen (gebaseerd op conventies); 3 natuurlijke brandmodellen (gebaseerd op fysische uitgangs- punten). In vigerende Nederlandse normbladen wordt slechts uitgegaan van de standaardbrand en is bovenbedoelde keuze niet aan de orde. Een uitwerking is ook niet voor alle materialen operatio- neel. Kenmerkend voor de Eurocode-benadering is dat een beter inzicht ontstaat in het feitelijk gedrag van de constructie bij brand, met als voordelen een meer uitgebalanceerde veilig- heid en betere economische oplossingen. Daar staat tegenover dat de Eurocode-methode meer kennis vergt en meestal ook bewerkelijker is. In dit verband wordt overigens opgemerkt dat tegenwoordig gebruikersvriendelijke computerprogramma9s beschikbaar zijn, waarmee aan laatstgenoemde argumenten Belastingen en belastings combinaties1 201280 neerslagintensiteit. Op basis van gegevens van het KNMI is de neerslagintensiteit vergroot van 0,047 mm/s naar 0,05 mm/s. Deze neerslagintensiteit is gebaseerd op een bui met een herha- lingskans van eens in 50 jaar, waarbij 15 mm neerslag valt binnen een periode van 5 minuten. Hoewel in de informatieve bijlage C van deel 1-3 aangegeven is dat in grotere delen van Nederland zou kunnen worden uitge- gaan van een lagere sneeuwbelasting dan die in de TGB 1990 reeds was beschreven, is in de NB de grootte van de sneeuwbe- lasting op de grond gelijk gesteld aan die in NEN 6702: s k = 0,70 kN/m². Dit is mede ingegeven door de sneeuwval van november 2005 waarbij op sommige plaatsen in Nederland de belasting nagenoeg overeenkwam met de in NEN 6702 voorge- schreven sneeuwbelasting op de grond (foto 2). De reductie van de sneeuwbelasting voor situaties waarbij een dak vanuit alle richtingen vrij kan worden aangeblazen, die in NEN 6702 gelijk was aan 0,75, wordt in deel 1-3 in rekening gebracht met de blootstellingsfactor C e . Deze factor is in de NB gelijk aan 1,0 en dus niet effectief. De vormfactoren voor het bepalen van de sneeuwbelasting op het dak, in de Eurocode 8sneeuwbelastingsvormcoëfficiënten9 genoemd, zijn voor platte- en lessenaarsdaken gelijk in beide normen. De reductie van de belasting bij een kortere ontwerplevensduur is in de NB van deel 1-3 beschreven. De reductie is iets groter dan die volgt uit NEN 6702. Bij een ontwerplevensduur van 15 jaar moet ten minste 75% van de belasting die geldig is bij een periode van 50 jaar worden beschouwd. Temperatuur De temperaturen waarvan bij het bepalen van een belastingsef- fect op constructies moet worden uitgegaan zijn beschreven in deel 1-5 van Eurocode 1. Dit deel beschrijft zowel de tempera- turen voor gebouwen als die voor bruggen. Voor gebouwen is er geen sprake van een significant verschil tussen de tempera- turen die in NEN 6702 en die in deel 1-5 zijn voorgeschreven. In de informatieve bijlage C van deel 1-5 is voor een aantal constructiematerialen de thermische uitzettingscoëfficiënt beschreven. In bijlage D is een bepalingsmethode opgenomen voor het verloop van de temperatuur over de dikte van een constructie. Deze methode gaat uit van een stationaire situatie. Vooral voor het beoordelen van spanningen in meerlaagse constructies kan een niet-stationaire situatie tot meer extreme temperatuursverschillen leiden. In het geval van verhindering van vervormingen zal dit tot grotere inwendige spanningen in de constructie aanleiding geven. Wind De basisvergelijking in deel 1-4 van Eurocode 1 is vergelijkbaar met die in de TGB 1990 en wordt gegeven door: p k = c e (z)½?v w 2 c f c s c d Hierin is ½?v w 2 de stuwdruk op 10 m hoogte, c e (z) beschrijft het profiel over de hoogte, c f is de druk- of vormfactor, c s een correc- tie voor afmetingen en de factor c d verdisconteert de dynamica. In de uitwerking van de Eurocode zijn er echter een aantal verschillen. Zo is de herhalingstijd van de extreme windsnelheid omhoog gegaan van 12,5 jaar naar 50 jaar en zijn er regels om rekening te houden met lokaal hogere windbelasting door de nabijheid van hoge gebouwen. In de Eurocode komen vijf ruwheidklassen voor die in de NB in Nederland zijn terugge- bracht tot drie: bebouwd, onbebouwd en kust. Deze laatste is nieuw ten opzichte van de TGB 1990 en geldt voor de eerste bebouwingslijn direct aan de kust en enkele grote open wateren. Door het hanteren van enkele andere modellen zijn verder de profielen met de hoogte niet meer identiek aan de huidige voor- schriften. De indeling in de gebieden I, II en III is blijven bestaan. Om het de gebruiker gemakkelijk te maken is het totaal resultaat van de Eurocode én de NB vertaald naar tabellen (in de NB) die de constructeur bekend zullen voorkomen. De Eurocode geeft uitgebreide en gedetailleerde informatie over de lokale druk- en krachtfactoren. Hierop zijn in de NB enkele aanpassingen gedaan. De correctiefactoren voor de uitmiddeling van vlagen over een groot oppervlak en de invloed van de dynamica worden in de Eurocode vaak meege- nomen via de gecombineerde factor c s c d . Hiervoor zijn grafie- ken opgenomen. In veel gevallen is de eenvoudige benadering c s c d = 1 conservatief. In de bijlagen zijn uitgewerkte procedures opgenomen voor wie het precies wil weten. In de NB9s zijn verder ook nog de bepalingen van NEN 6707 3 van toepassing voor de bevestiging van dakbedekkingen 3 opgenomen waarmee de drukvereffening over permeabele buitenlagen van de gebouwschil kan worden geschat. Belastingen en belastings combinaties 1 2012 81 Buitengewone belastingen Buitengewone belastingen zijn onder andere belastingen die in de TGB 1990 zijn aangeduid met 8bijzondere belastingen9. Echter, gebaseerd op de beschrijving van de buitengewone ontwerpsituatie in NEN-EN 1990, gaat deel 1-7 verder met het beschrijven van buitengewone belastingen dan in NEN 6702. In NEN-EN 1990 wordt gesteld dat een constructie zo moet zijn ontworpen dat deze niet disproportioneel wordt bescha- digd bij buitengewone voorvallen zoals explosies, aanrijdingen en de gevolgen van menselijke fouten. Het begrip hoofddraag- constructie, dat in de TGB 1990 bepalend is bij het wel of niet beschouwen van bijzondere belastingen, wordt niet meer gebruikt in de Eurocode. Of buitengewone belastingen moeten worden bekeken, wordt bepaald door de subjectieve beoorde- ling op de gevolgen van de buitengewone belastingen en of deze disproportioneel zullen zijn. In figuur 3 is beschreven hoe de buitengewone ontwerpsituatie in deel 1-7 wordt beschouwd. Onderscheid wordt gemaakt tussen twee situaties: 1. een situatie waarbij een buitengewone belasting met een bekende oorzaak, zoals een gasexplosie of een stootbelasting door een aanrijding, op de constructie aangrijpt; 2. een situatie waarbij wordt aangenomen dat een onderdeel van de constructie door een onbekende oorzaak bezwijkt, en waarbij de gevolgschade van dit bezwijken voldoende dient te zijn beperkt. Ontwerpstrategieën bij bekende belastingen zijn het voorko- men of reduceren van het effect van de belasting, of zorgen dat de constructie dit effect kan weerstaan. Het voorkomen of reduceren kan door te zorgen dat de constructie niet bereikbaar is voor voertuigen, of door 3 in het geval van een ruimte met een gasstookinstallatie 3 voldoende grote ontlastopeningen aan te brengen. Het toetsen van de weerstand van de constructie moet worden gedaan volgens de regels in de materiaalgerelateerde Eurocode- delen. Hierbij moet wel worden bedacht dat enige mate van schade aan de constructie is toegestaan. In het algemeen loont het om bij het beschouwen van de response van de constructie een dynamische analyse te gebruiken waarin een groot deel van de energie wordt opgenomen door plastische vervormingen van de constructie. Ontwerpstrategieën bij onbekende belastingen zijn: 3 het aanbrengen van trekbanden in de constructie om de robuustheid van de constructie te vergroten; 3 het ontwerpen van constructies waarbij een alternatieve afdracht van de belastingen mogelijk is; 3 het creëren van een extra veiligheid in onderdelen van de constructie waarvan het bezwijken leidt tot disproportionele schade (key-elements). De mate van de inspanning, die wordt gedaan om disproporti- onele schade bij het bezwijken van een constructie-onderdeel te voorkomen, is afhankelijk van de belangrijkheid van de constructie. Bij constructies uit gevolgklasse 1 zijn geen additi- onele maatregelen noodzakelijk. Bij gevolgklasse 2 kan vaak worden volstaan met het vergroten van de robuustheid door trekbanden. Bij gevolgklasse 3 is een risicoanalyse noodzake- lijk. Bij een risicoanalyse worden dreigingen en gevolgen kwali- tatief of kwantitatief bepaald en worden, indien dit noodzake- lijk wordt geacht, maatregelen genomen om de dreiging en/of de gevolgen te verkleinen. In bijlage B van deel 1-7 wordt beschreven hoe een risicoanalyse kan worden uitgevoerd. In de informatieve bijlage A bij deel 1-7 is beschreven welke ontwerpstrategie voor een constructie kan worden toegepast en verder worden uitgewerkt. De inhoud van deze bijlage is ontleend aan de Britse bouwregelgeving. Deze regels zijn in Groot-Brittannië ingevoerd na de omvangrijke instorting van de woontoren Ronan Point in 1968 (foto 4). Tot slot Voor de Eurocodes die betrekking hebben op gebouwen en bruggen zijn via kwalitatieve en kwantitatieve analyses bijbeho- rende nationale bijlagen ontwikkeld. Voor de categorie 8overige bouwwerken9 (torens, masten, silo9s enz.) is dat (nog) niet gebeurd. Binnenkort zal het hele systeem vanuit het Bouwbe- sluit worden aangestuurd. Het is overigens al geruime tijd mogelijk om de Eurocodes te gebruiken bij het aanvragen van een bouwvergunning. Hiervan is echter tot op heden nauwe- lijks gebruikgemaakt en echte praktijkervaring is er dus nog maar weinig. Vanuit het ontwikkelingstraject van de NB9s hebben de normcommissies de indruk gekregen dat met de Eurocode en de NB9s technisch een bevredigend niveau kan worden bereikt. Het nieuwe systeem scoort echter minder hoog als het gaat om zaken als overzichtelijkheid, duidelijkheid en eenduidigheid. Verwacht mag worden dat in de nabije toekomst over veel punten de nodige vragen zullen ontstaan en dat er nog vele discussies moeten worden gevoerd. 6 buitengewone ontwerpsituatie doel: beperken van gevolgen van lokaal bezwijken ontwerpstrategiën: ?  het vervaardigen van een constructie met een    tweede draagweg ?  het ontwerpen van key elements op denkbeeldige   buitengewone belasting ?  detailleringsregels ten behoeve van samenhang   en ductiel gedrag onbekende oorzaken beschouw buitengewone belastingen bekende oorzaken ontwerpstrategiën: ?  voorkomen of reduceren van het belastinge?ect ?  ontwerp van constructie op het belastinge?ect 3 Bijzondere ontwerpsituaties  volgens NEN-EN 1991-1-7 3