Log in
inloggen bij Cement
Hulp bij wachtwoord
Geen account?
shop word lid
Home / Alle kennis / Artikelen

Capital C: nieuw leven voor gebouw met allure

Funderingsherstel, nieuwe kelder en parametrisch ontwerp dakopbouw Koen IJff - 14 juli 2020

De voormalige Diamantbeurs aan het Weesperplein in Amsterdam is omgedoopt tot Capital C. Het rijksmonument is nauwkeurig gerestaureerd volgens de oorspronkelijke bouwtekeningen van architect Gerrit van Arkel. Nieuwe blikvanger is een diamantvormige glazen 'dome' op het dak, een knipoog naar de oorspronkelijke functie van het gebouw. Om deze nieuwe dakopbouw te kunnen dragen moesten kolommen en fundering worden hersteld en versterkt. Bovendien moest er een 4 m diepe kelder onder het gebouw komen. Een uitdaging die intensieve samenwerking en nauwe afstemming vroeg tussen architect, aannemer en constructeur.

Projectgegevens

project‏ Renovatie Diamantbeurs / Capital C
opdrachtgever Capital C
architect ZJA Zwarts & Jansma Architecten
adviseur constructie Pieters Bouwtechniek
installatieadviseur Hans van Dam Projectmanagement & Advies
adviseur bouwfysica Peutz
hoofdaannemer DCV Bouw bv
uitvoering zomer 2015-2018

De Diamantbeurs werd in 1910 gebouwd. Na verschillende toevoegingen, verbouwingen en een brand was er begin deze eeuw weinig meer over van de allure van het Art Nouveau-gebouw. Een ingrijpende renovatie en modernisering was nodig. Met de transformatie tot Capital C is de Diamantbeurs nu omgebouwd tot een ontmoetingsruimte en co-workspace voor de creatieve industrie (foto 2).

De grootste toevoeging is de evenementenruimte en het terras op de zevende verdieping, onder een langwerpige koepel. Om de belastingverhoging als gevolg van deze dakopbouw op het bestaande gebouw te kunnen afdragen, was funderingsherstel noodzakelijk. Daarnaast bestond er de wens een kelder toe te voegen aan het gebouw zodat de gebruikers van Capital C er hun auto of fiets kunnen parkeren. Deze parkeerlaag bevond zich vóór de renovatie op de half verdiepte begane grond, waar zich ooit, in een eerdere fase de kluis van de Diamantbeurs en de kantoren van de Incassobank bevonden. In het nieuwe ontwerp heeft deze bouwlaag een horecafunctie gekregen, waardoor de plint van het gebouw weer levendig is geworden.

Voordat de kelder werd gerealiseerd is de nieuwe betonnen beganegrondvloer gebouwd

Stabiliteit bouwfase

De Diamantbeurs is met haar 9.644 m2 een relatief groot gebouw en met de metselwerk kolommenstructuur lokaal relatief zwaar. De gebruikelijke uitvoeringswijze voor het funderingsherstel met stalen tafelconstructie op nieuw geheide palen, zou te omvangrijk worden. De stabiliteit op beganegrondniveau moest met een uitgebreide stempelconstructie gewaarborgd worden, van zowel het gebouw als geheel, als de bouwput. Dit zou leiden tot een grote bouwput, damwanden met zware profilering en een complex geheel van stempel- en stutwerken in de verschillende fasen van uitvoering.
Er is voor een andere aanpak gekozen, waarbij, voordat de kelder werd gerealiseerd, de nieuwe betonnen beganegrondvloer is gebouwd (fig. 3). Hierdoor kon een tijdelijk stempelraam voor de damwanden achterwege blijven.

Om de lasttoename als gevolg van de dakopbouw op te kunnen nemen zijn de metselwerk kolommen verstevigd door ze op te dikken met een gewapende betonschil (grotendeels 80 mm dik, foto 4).

Om de voet van de verstevigde kolommen is een stalen frame gemaakt die op de nieuwe funderingspalen rust

Overdrachtsconstructie

Door de bestaande beganegrondvloer zijn de damwanden en nieuwe funderingspalen aangebracht. Deze palen hadden deels een overlengte zodat ze tot het niveau van de begane grond liepen. Vervolgens is er een nieuw stalen frame, als een soort ‘stalen poer’, om de voet van de verstevigde kolommen gemaakt die op de nieuwe funderingspalen rust (foto 5). Door middel van vijzelen is de bestaande constructie via deze stalen overdrachtsconstructie afgedragen van de oude op de nieuwe palen en was er tijdens deze bouwfase geen sprake van zetting. Om dit vijzelen mogelijk te maken zijn korte stalen liggers door de sparingen in de kolommen aangebracht, waarop ook het tijdelijke stempelwerk richting de kelder op is aangesloten. Om die reden zijn de kolommen op de begane grond met 150 mm in plaats van 80 mm opgedikt. Het stalen frame is uiteindelijk in de nieuwe beganegrondevloer ingestort en de korte stalen liggers zijn afgeslepen en weggewerkt.
Deze aanpak zorgde voor meer stabiliteit in de uitvoeringsfase, waardoor het gebouw zowel op de nieuwe als op de bestaande constructie kon blijven rusten, ook tijdens het uitgraven van de kelder. Bij de meer gebruikelijke methoden zou dit niet het geval zijn geweest.

Realisatie kelder

Na het vijzelen kon de nieuwe beganegrondvloer worden gemaakt. Na uitharding van deze vloer is door drie grote sparingen gestart met het uitgraven van de kelder (foto 6). Oude funderingsresten konden tussen de nieuwe funderingspalen door worden verwijderd. Bij het bereiken van een bepaalde diepte moesten de vrijgekomen nieuwe funderingspalen worden geschoord.

Het verwijderen van de tijdelijke stempeling leidde tot een plotselinge overgang van de ene naar de andere krachtswerking in de vloer

Nadat de kelder voldoende was uitgegraven konden – onder de beganegrondvloer – de keldervloer, de kolommen en de wanden worden gerealiseerd, tussen de overlengte van de funderingspalen (foto 7). Bij het gereedkomen van de kolommen werd de bovenbouw nog altijd door de tijdelijke onderstempeling (de verlengde funderingspalen) gedragen, en waren de nieuwe kolommen en wanden in de kelder spanningsloos (foto 8). Bij het verwijderen van de onderstempeling kon een plotselinge overgang van de ene naar de andere krachtswerking een negatieve invloed hebben op de vloer van de begane grond. Daarom is ervoor gekozen om per paalgroep (of kolomvoet) eerst de lasten over te nemen in een vijzelconstructie, om vervolgens de tijdelijke stempeling te verwijderen en de krachtsoverdracht gecontroleerd te laten plaatsvinden. Ondertussen is constant gemeten wat dit met de vloer van de begane grond deed. De zakking van de vloer is niet groter geweest dan 2 mm.
Toen de belasting eenmaal volledig in de nieuwe kolommen was opgenomen kon de overlengte van de palen worden verwijderd.
Een extra uitdaging was dat de kolommen in de nieuwe kelder niet recht onder de kolommen van de bovenbouw stonden. In de vloer van de begane grond vindt dus een aanzienlijke krachtsoverdracht plaats. Dit is opgelost door op uitgekiende wijze wapening aan te brengen in de vloer, een vloer die met zo’n 60 cm behoorlijk slank is.  

Gecontroleerd bouwen

Deze wijze van uitvoeren – een kelderverdieping naar beneden bouwen in plaats van naar boven – zorgde voor minder risico’s en meer efficiëntie tijdens de uitvoering. Het grote voordeel was dat er zeer gecontroleerd kon worden gebouwd. Zowel procesmatig als in relatie tot de mogelijke zettingen tijdens de werkzaamheden in, onder en naast het monument. Bovendien is het altijd de vraag wat je tegenkomt bij graafwerkzaamheden onder gebouwen die op plekken staan met een lange historie. Wordt er een belangrijke archeologische vondst gedaan, dan liggen de werkzaamheden zomaar een paar maanden stil. Door eerst de vloer van de begane grond te storten, kon het werk boven het maaiveld in ieder geval gewoon doorgaan, ook tijdens de werkzaamheden onder het maaiveld.
Waar iedereen hoopte op een vergeten kistje diamanten, zijn er tijdens de graafwerkzaamheden overigens alleen maar oude funderingsresten en beerputten gevonden. 

Parametrisch ontwerp 'dome'

Op het dak zijn de twee markante torens en de originele dakrand met hekwerk en timpanen uit het oorspronkelijke ontwerp van Van Arkel in ere hersteld (foto 1). Daarachter verrijst de nieuwe blikvanger: een indrukwekkende glazen ‘dome’, die – heel toepasselijk – doet denken aan een diamant. Deze opbouw biedt plek aan een rooftop bar en dakterras (foto 9).
Het ontwerp is gebaseerd op het principe van de gridshell, een dubbel gekromde constructie die is opgebouwd uit een grid in plaats van een dicht oppervlak. Dit geeft grote vormvrijheid en maakt grote overspanningen mogelijk zonder extra kolommen te hoeven plaatsen. Op die manier is een licht ogende, transparante dakstructuur ontstaan.

De dome is parametrisch ontworpen, een proces waarbij een 3D-model is gemaakt en gedimensioneerd op basis van data over krachtsafdracht in de elementen en relaties tussen de elementen. Naast dat het de mogelijkheid beidt om complexe geometrische constructies te berekenen, bood het de mogelijkheid om tot in een laat stadium van het ontwerpproces wijzigingen door te voeren. Als de vorm van de dome aanpassingen zou vergen – iets lager, hoger, smaller of breder – kon deze nieuwe vorm direct worden gekoppeld aan het rekenmodel. Met form finding is vervolgens gezocht naar de meest ideale vorm van de koepel, die ook de uiteindelijke constructie bepaalde. Het resultaat is een relatief lichte staalconstructie met zo vlak en vierkant mogelijke panelen van dubbel glas. De stalen ladderframes zijn gemaakt in de fabriek van Octatube en vervolgens naar Amsterdam getransporteerd, waar ze ter plekke met stalen koppelkokers aan elkaar verbonden zijn. De glaspanelen zijn vastgezet in het stalen frame.

Subtiele toevoeging

Hoe is het bestaande gebouw in staat dat enorme gewicht van de 45 m lange en 15 m brede koepel te dragen? Het zou al een uitdaging zijn om zo’n dome op een grasveld te plaatsen, laat staan bovenop een monumentaal pand uit 1911. De staalconstructie steunt daarom niet op de buitenmuren, maar op nieuwe stalen frames die samen de zesde en zevende verdieping vormen (foto 10). Deze frames dragen op hun beurt weer af op de verstevigde, bestaande kolommenstructuur van het gebouw. Dit betekent dat de opbouw een stukje terug staat van de oorspronkelijke gevellijn en vanaf de straat niet direct in het oog springt. Met andere woorden: een subtiele toevoeging aan een toch al markant gebouw.

Verleden en heden

Capital C biedt sinds het gereedkomen een hedendaagse werkomgeving in een uniek monument, en bovendien een van de meest spectaculaire uitzichten over de stad vanaf een dak met een stijlvolle en beeldbepalende opbouw. De Diamantbeurs kan weer ten volle deel uitmaken van de stad, als centrum voor de creatieve industrie, als openbare ruimte met restaurant en ruimte voor kunst. En als sprankelend monumentaal pand dat verleden en heden van Amsterdam verbeeldt.

Impressie van hoe het gebouw er uit is komen te zien

Reacties

x Met het invullen van dit formulier geef je Cement en relaties toestemming om je informatie toe te sturen over zijn producten, dienstverlening en gerelateerde zaken. Akkoord
Renda ©2021. All rights reserved.

Deze website maakt gebruik van cookies. Meer informatie AccepterenWeigeren